پوسیدگی دندان چیست؟

پاسخ کوتاه: پوسیدگی دندان زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌های دهان از قند تغذیه می‌کنند و اسید تولید می‌کنند؛ این اسید به‌تدریج مینا، یعنی لایهٔ بیرونی و سخت دندان، را می‌فرساید. اگر به این فرسایش رسیدگی نشود، آسیب رو به داخل پیش می‌رود، از میان عاج عبور می‌کند و در موارد پیشرفته به مغز دندان که رگ و عصب در آن قرار دارد می‌رسد.

اینکه آسیب به کدام لایه رسیده باشد، مسیر درمان را تعیین می‌کند. در ادامه نشانه‌ها، علت‌ها، مراحل، درمان و راه‌های پیشگیری را مرور می‌کنیم.

علت پوسیدگی دندان چیست؟

علت پوسیدگی دندان برهم‌خوردن تعادل میان عوامل آسیب‌رسان به مینا و عوامل محافظ آن است. مهم‌ترین عامل‌های زمینه‌ساز عبارت‌اند از:

• بهداشت ناکافی دهان: مسواک و نخ دندان نامنظم یا ناقص، به پلاک اجازه می‌دهد انباشته شود و پیوسته اسید بسازد
• مصرف مکرر قند و اسید: هر بار تماس قند با دندان یک حملهٔ اسیدی به راه می‌اندازد؛ ریزه‌خواری یا جرعه‌نوشی مداوم، آسیب را طولانی‌تر می‌کند
• خشکی دهان: بزاق اسید را خنثی و مینا را بازسازی می‌کند؛ کاهش جریان بزاق خطر آسیب را به‌روشنی بالا می‌برد
• شیارها و گودی‌های عمیق: دندان‌های عقب با ساختار پیچیده سخت‌تر تمیز می‌شوند و بیشتر در معرض حفره قرار دارند
• فلوراید ناکافی: فلوراید به بازسازی مینا کمک می‌کند و نبود آن سطح دندان را آسیب‌پذیرتر می‌گذارد

آیا قند واقعاً باعث حفره می‌شود؟

بله، اما سازوکار آن مهم است. مسئله فقط مقدار قند مصرفی نیست، بلکه دفعات تماس آن با دندان است. هر بار که قند به دندان می‌رسد، باکتری‌ها حدود بیست دقیقه اسید تولید می‌کنند. ریزه‌خواری مکرر یا نوشیدن آهستهٔ نوشیدنی‌های شیرین یعنی دندان‌ها تقریباً پیوسته زیر حملهٔ اسید هستند. کاهش دفعات مصرف قند و آب‌کشیدن دهان پس از خوراکی‌های شیرین، تماس تجمعی مینا با اسید را کم می‌کند.

گزینه‌های درمان پوسیدگی دندان

درمان مناسب به مرحله‌ای بستگی دارد که آسیب در زمان معاینه به آن رسیده است. رویکرد کار پلکانی است و کم‌تهاجمی‌ترین اقدام سازگار با شرایط بالینی، نخست پیشنهاد می‌شود:

• فلوراید‌درمانی: برای مرحلهٔ اولیهٔ از دست رفتن املاح، مینا را بدون نیاز به ترمیم بازسازی می‌کند
• پرکردگی هم‌رنگ: بافت آسیب‌دیده برداشته و دندان با ماده‌ای هم‌رنگ ترمیم می‌شود؛ روش استاندارد برای حفره‌های محدود به مینا و عاج
• ترمیم سرامیکی (اینله یا آنله): زمانی که آسیب گسترده‌تر است اما هنوز به درمان ریشه نیاز نیست
• درمان کانال ریشه: وقتی آسیب به مغز دندان رسیده باشد؛ بافت عفونی برداشته، کانال مسدود و دندان با روکش محافظت می‌شود
• کشیدن دندان: آخرین گزینه، هنگامی که ساختار دندان قابل نگه‌داری نیست؛ سپس دربارهٔ جایگزینی مانند ایمپلنت یا بریج گفت‌وگو می‌شود

درمان کانال ریشه چه زمانی لازم است؟

درمان کانال ریشه زمانی لازم می‌شود که آسیب به اتاقک مغز دندان برسد. نشانه‌هایی که به درگیری مغز دندان اشاره دارند شامل درد پیوسته یا خودبه‌خود، حساسیت طولانی به دما، تورم نزدیک دندان یا تیره شدن تاج دندان است. در این مرحله پرکردگی به‌تنهایی عفونت را برطرف نمی‌کند و برای نگه‌داشتن دندان به درمان ریشه و سپس ترمیم محافظ نیاز است.

کشیدن دندان چه زمانی لازم می‌شود؟

کشیدن دندان زمانی در نظر گرفته می‌شود که دندان برای پشتیبانی از ترمیم بیش از حد آسیب دیده باشد، درمان ریشه نتواند عفونت را برطرف کند، یا شکستگی به زیر لثه برسد. گزینه‌های جایگزینی در همان مرحلهٔ طرح درمان بررسی می‌شود.

چگونه از پوسیدگی دندان پیشگیری کنیم؟

پیشگیری بر عادت‌های روزانهٔ پیوسته همراه با مراقبت حرفه‌ای منظم استوار است:

• روزی دو بار مسواک با خمیر فلورایددار: پلاک را پیش از سفت شدن پاک می‌کند؛ مسواک نرم که آرام روی خط لثه کشیده شود مؤثرتر از سایش شدید است
• روزی یک بار نخ دندان: نقاط تماس میان دندان‌ها را که مسواک به آن نمی‌رسد پاک می‌کند
• کاهش دفعات مصرف قند: اینکه قند چند بار با دندان تماس می‌گیرد از مقدار کل مهم‌تر است
• نوشیدن آب در طول روز: به جریان بزاق کمک و باقی‌ماندهٔ قند و اسید را رقیق می‌کند
• معاینه‌های منظم: مراحل اولیه در معاینه یا رادیوگرافی پیش از بروز نشانه دیده می‌شوند و درمان در این نقطه ساده‌تر و محافظه‌کارانه‌تر است